Lekker gek doen

In werkelijkheid zag het verschijnsel massatoerisme het levenslicht al in de jaren zestig. Tegen die tijd verdienden we dusdanig veel dat we elders onze zuurverdiende centen wilde uitgeven. Auto’s werden common goods en zelfs het vliegtuig was een optie! Het duurde dan ook niet lang of we zaten met ons allen opeengepakt in een appartementencomplex of op een camping aan de Middellandse zee. “Gezellig, lekker gek doen samen”, en vooral “gelukkig kan ik hier gewoon Nederlands praten!”.

Brood en spelen

Maar de oorsprong van massatoerisme moeten we niet zoeken in de wens om er eens lekker uit te zijn met ons allen. Neen, het concept komt van, wie anders, onze buren in het Oosten. Al in de jaren dertig was het de kopstukken van het Nationaal Socialisme bekend dat je een sterk volk vooral sterk in de watten moet leggen voor een week of twee per jaar. Vergelijk het met het oude Romeinse adagium “Brood en spelen”. Dat werkte prima!

Prora: Een verzetje

Welnu, dat is precies wat Adolf Hitler in gedachten had: een plek in Duitsland waar alle (ja, alle) Duitse arbeiders konden recreëren voor twee weken, vergezeld van 19.998 andere Duitse Arbeiter. Ontspanning en propaganda, dat was de gouden combinatie. En zo ontstond Prora, een monsterlijk groot vakantieoord voor 20.000 ware patriotten die wel een verzetje konden gebruiken. De realisatie was in handen van de mentaal gemankeerde Robert Ley, die voor dit project een Keulse enclave bijeen riep, waaronder de Rijnlandse architect Clemens Klotz. Deze Robert Ley kwam namelijk uit, je raadt het al, Keulen.

Uitzicht op de Oostzee

Het idee was om een zes kilometer lang appartementencomplex uit de grond te stampen op het eiland Rügen, in de baai Prorer Wiek, in het Noord-Oosten van Duitsland, aan de Oostzee. Hier zouden die 20.000 Duitsers van hun welverdiende twee weken vakantie kunnen genieten, onder de bezielende leiding van een leger gemotiveerde Nationaal-Socialisten. Kamers van 2,5 bij 4,75 meter, twee bedden, een gedeelde wasgelegenheid op de gang. En alles met uitzicht op de Oostzee.

“Na de oorlog…”

De oplevering van dit monsterproject werd steeds maar weer uitgesteld. En dat is een probleem, als je je realiseert dat we spreken over eind jaren dertig, terwijl diezelfde Duitsers op 1 september 1939 besloten om Polen binnen te vallen en daarmee de Tweede Wereldoorlog te ontketenen. Er waren domweg geen grondstoffen meer, om maar te zwijgen van mankracht, waardoor het hele project stilviel. “Na de oorlog gaan we verder”, moeten de nazi’s gedacht hebben. Uiteraard zou deze oorlog maximaal een paar maanden kosten, niet veel meer.

Gewonde soldaten en marconisten

De realiteit is bekend. Bijna zes jaren later moest Duitsland zijn meerdere erkennen in een geallieerde overmacht. Duitsland was zwaar verslagen. En de eens zo veelbelovende vakantiemachine die Prora heette had geen functie meer. Geen enkele badgast heeft zijn intrek kunnen nemen in de matig gebouwde kamers. Geen partijbons heeft een vurige toespraak kunnen houden in de immens grote groepszalen. Die delen die klaar waren hebben enkel gewonde soldaten en marconisten in opleiding gezien. De Russen hebben na de oorlog geprobeerd het geheel op te blazen met dynamiet. Zelfs dat was zonder succes.

Massatoerisme avant la lettre

Wat blijft is een uitgestrekt bouwwerk waar eens duizenden werklieden bezig waren een aards paradijs te scheppen voor alle true believers. Massatoerisme avant la lettre, misschien wel te vergelijken met de eindeloze rijen appartementencomplexen in Spanje, Turkije en Griekenland. Maar daar waar die laatsten geen politieke lading met zich meebrengen blijft Prora, op Rügen, een symbool van de megalomane regelneverij die de Duitse Nationaal-Socialisten, zo weten we nu, kenmerkt.

Vakantiefabriek

Wat overblijft is een ontzield bouwwerk, alleen machtig vanwege de grootse plannen die eraan ten grondslag lagen. Deze betonnen vlakte probeert iets duidelijk te maken: ook al kan een ideologie sterven, haar monumenten leven eeuwig voort. En daarin schuilt de echte waarheid. Het Nationaal-Socialisme kon domweg niet blijven bestaan, net zomin als Prora, de gigantische vakantiefabriek die de menselijke brandstof moest leveren voor een makkelijke oorlog.

Freude am Leben

Wat overblijft is het massatoerisme. En wat hebben we ermee gedaan? Aanschouw anno 2008, waar tienduizenden jonge gezinnen zich twee weken laven aan zon, zee en strand, aan nauwkeurig georganiseerde bijeenkomsten in een gemeenschappelijke ruimte, waar Freude am Leben hoog in het vaandel staat, waar eenieder na twee weken mentaal en fysiek gesterkt huiswaarts keert en zich braaf kwijt aan de taken die hem of haar opgelegd zijn door baas of overheid, wat maar van toepassing is.

We’ve come a long way, baby!

Bekijk de documentaire over Prora op uitzendinggemist.nl.

Kennelijk heeft Uitzendinggemist.nl de documentaire offline gehaald. Jammer.

Prora, Rügen op Vimeo, dankzij Thomas Karlsson

Prora – Kraft durch Freude from Thomas Karlsson on Vimeo.

No related posts.